Ağır vasıta servislerinde sıkça karşılaşılan, kompresör kafa contasını söktüğünüzde valflerin etrafında gördüğünüz o sert, siyah ve kaya benzeri tabaka yabancı gelmedi değil mi? Sektörde karbon birikimi veya yağ koklaşması (coking) olarak bilinen bu durum, hava fren sisteminizin gizli katilidir.
Peki, hava basması gereken bir kompresörün içinde bu kömürleşmiş tabaka neden oluşur? Bir yedek parça uzmanı gözüyle, bu sorunun kök nedenlerini, sisteme verdiği zararları und bu sinsi tıkanıklıkları önlemenin yollarını masaya yatırıyoruz.
Kompresörün içinde karbon oluşması bir tesadüf değil, yanlış çalışma şartlarının doğrudan bir sonucudur. Süreç genellikle şu zincirleme reaksiyonla gerçekleşir:
Hava sıkıştırılırken ortamda çok yüksek bir ısı açığa çıkar. Eğer kompresörün soğutma sistemi (su veya hava akışı) yetersizse, silindir kafasındaki sıcaklık 200°C ve üzerine çıkabilir. Kompresörü yağlamak için sistemde bulunan motor yağı bu ekstrem sıcaklığa maruz kaldığında kimyasal yapısı bozulur (cracking). Yağ yanar, hafif bileşenleri buharlaşır geriye ise saf ve sert karbon kalıntıları kalır.
Her motor yağı yüksek termal dayanıma sahip değildir. Ucuz veya viskozitesi uygun olmayan yağlar, yüksek sıcaklıklarda çok daha hızlı kömürleşir. Orijinal OEM onaylı yağların içinde bulunan ve karbon oluşumunu engelleyen deterjan/dağıtıcı katkı maddeleri kalitesiz yağlarda yetersizdir.
Karbon, oluştuğu yerde kalmaz. Hava akışıyla birlikte tüm fren hattına seyahat eder.
Kompresör Reed Valfleri (Yaprak Valfler): Karbon ilk olarak kompresörün kendi kafa yapısındaki emme ve basma valflerinin üzerine yapışır. Valflerin tam kapanmasını engelleyerek kompresörün hava basma verimliliğini düşürür. Kompresör daha geç hava doldurmaya başlar.
Tahliye Borusu (Discharge Line): Kompresörden çıkan ilk sıcak hava borusu karbonun en sevdiği yerdir. Borunun iç cidarı zamanla damar tıkanıklığı gibi daralır. Boru tıkandıkça kompresör havayı basmak için daha çok zorlanır, daha çok ısınır ve daha çok karbon üretir (kısır döngü).
Hava Kurutucu (Air Dryer) ve Dağıtıcı Valfler: Kurutucu gövdesine ulaşan karbon parçacıkları, kurutucu kartuşunu tıkar ve egzoz tahliye valfinin açık kalmasına ya da kaçırmasına neden olur.
Parça değiştirmek geçici bir çözümdür; kalıcı çözüm karbonun oluşmasını engellemektir.
Kompresör kafasına giren ve çıkan su hortumlarında kireçlenme veya daralma olmadığından emin olun.
Araç periyodik bakımındayken radyatör antifriz kalitesini ve su sirkülasyonunu mutlaka test edin.
Eğer kompresör havayı rahat ememezse (tıkalı hava filtresi yüzünden), silindir içinde bir vakum oluşur. Bu vakum, motor bloğundan daha fazla yağın segmanların arasından yanma odasına çekilmesine (yağ pompalamaya) neden olur. Ortamda ne kadar çok yağ ve ne kadar çok ısı varsa, karbon o kadar hızlı birikir.
Kompresör değişimi veya revizyonu yaparken asla sadece kompresörü değiştirip bırakmayın. Kompresörden çıkan çelik/örgülü hava borusunun içini söküp kontrol edin. Eğer içi karbonla kaplıysa ya kimyasallarla temizleyin ya da mutlaka yenisiyle değiştirin. Tıkalı boru, yeni takacağınız kompresörü de birkaç ay içinde yakacaktır.
"Servisinize gelen bir araçta hava geç dolma şikayeti varsa ve hava kurutucunun tahliyesinden siyah kurum dökülüyorsa, sorun hava kurutucuda değil, kompresörün kendisindedir. Kurutucuyu değiştirmek sadece semptomu tedavi eder, hastalığı değil. Kompresörün üst kafasını açıp karbon temizliği yapmalı veya kompresörü yenilemelisiniz."
Doğru Yağ: Motor üreticisinin önerdiği yüksek termal dayanımlı yağları kullanın.
Temiz Emiş: Motor hava filtresini ve kompresör emiş hattını temiz tutun.
Açık Hatlar: Kompresör çıkış borularındaki daralmaları periyodik olarak kontrol edin.
Serin Çalışma: Kompresörün su kanallarının açık ve çalışır durumda olduğundan emin olun.
